Un Çeşitleri: Hangi Tarifte Hangi Un?
Paketlerin hepsinin etiketinde aynı tek hece yazar: un. Ama aynı tarifi bunların ikisiyle yaptığınızda elinize iki farklı sonuç geçer: biri kabaran ve yumuşak, diğeri sıkı ve kuru. Fark tarifte değil, paketin arkasındaki iki küçük ayrıntıda gizlidir: tip numarası ve protein oranı. Sırayla tip mantığına, gluten oranının etkisine, glutensiz alternatiflere ve doğru saklamaya bakıyoruz.
Tip Numarası Neyi Anlatır?
Paketteki 550, 650 ya da 1050 gibi sayılar unun kalitesini değil, öğütmede kepek ve kabuktan ne kadar pay kaldığını gösterir. Bu sayı unun kül (mineral) miktarıyla ilişkilidir: rakam büyüdükçe kepek oranı, dolayısıyla renk koyuluğu, koku yoğunluğu ve lif miktarı artar. Numaralandırma ülkeden ülkeye değiştiği için evrensel bir tablo aramak yerine paketin “tip” bilgisine ve rengine bakmak daha güvenlidir.
Düşük tipli beyaz unlar açık renkli ve daha hafif dokulu sonuç verir; tip numarası yükseldikçe un daha çok su çeker, kepek parçacıkları da gluteni kestiği için hamur daha ağır kabarır. Lif oranı yüksek ekmekler için tam buğday unu tercih ederken tarifteki sıvıyı bir miktar artırmanız, kuru bir sonuçtan kurtulmanın en pratik yoludur.
Kek mi Ekmek mi: Kararı Protein Verir
Gluten, unun kendi proteinlerinin suyla buluşup yoğrulmasıyla oluşan esnek ağdır; hamuru bir arada tutan ve gazı hapsedip kabartan da odur. Bu yüzden ekmek ve pizza hamurunda protein oranı yüksek un istenir. Kek, kurabiye ve pastada ise tam tersi geçerlidir: fazla gluten, ürünü yumuşak yerine lastik gibi yapar. Kek tariflerindeki “az karıştırın” uyarısı da bundandır.
Paketin üzerinde “ekmeklik” ya da “kek unu” yazmıyorsa besin değeri tablosunda 100 gramdaki protein değeri iyi bir göstergedir: yüksek olan ekmeğe, düşük olan hamur işine yakındır. Çoğu tarifte geçen “çok amaçlı un” ise bu ikisinin arasında durur; raflarda çoğunlukla yalnızca buğday unu adıyla satılan standart beyaz undur ve tek başına hem böreği hem keki idare eder.
Glutensiz Unların Karakteri
Pirinç unu tadı nötr olduğu için karışımların gövdesini kurar, ancak inceliği yetersizse ağızda kumlu bir his bırakır. Mısır unuyla mısır nişastası ise mutfakta en sık karıştırılan iki üründür: nişasta koyulaştırıcıdır, un ise taneli yapısıyla ekmek ve çöreğe doku verir. Yağ oranı yüksek olan badem unu nemli ve dolgun bir sonuç verir, buna karşılık tek başına hacim kaldıramaz.
Gluten içermedikleri için bu unların hiçbiri buğday ununun yerini tek başına tutmaz; hamurun dağılmaması için ksantan sakızı ya da psyllium kabuğu gibi bağlayıcılar devreye girer. Gluten hassasiyeti olan kişilerin ayrıca “glutensiz” etiketine bakması gerekir, çünkü doğası gereği glutensiz bir tahıl da öğütme, taşıma ve paketleme aşamalarında buğdayla temas edebilir.
Hazır Karışım mı, Kendi Harmanınız mı?
Glutensiz pişirmede oranları tutturmak deneme gerektirir; hazır un karışımı ürünleri nişasta, un ve bağlayıcı dengesini önceden kurdukları için ilk denemelerde başarısızlık riskini azaltır. Kendi harmanınızı yapacaksanız denediğiniz oranları not etmeniz şarttır; aksi halde tutan tarifi bir daha yakalayamazsınız.
Harmanı kurarken ölçü aleti de sonucu değiştirir. Un, kabın içinde sıkıştıkça yoğunlaşır; bardağı doğrudan torbaya daldırmak, kaşıkla doldurup düzleştirmeye göre belirgin biçimde fazla un alır. Mutfak terazisiyle gram üzerinden çalışmak, özellikle çok bileşenli karışımlarda tekrar edilebilir sonucun tek garantisidir.
Doğru Saklama ve Unu Unla Değiştirme Tuzağı
Un nemi ve kokuyu emer; açık poşette bırakılan un hem topaklanır hem de un kurduna davetiye çıkarır. Hava geçirmez kapta, serin ve kuru bir yerde saklamak esastır ve yeni un eskisinin üzerine eklenmez, kap önce boşaltılıp silinir. Yeni aldığınız unu birkaç gün derin dondurucuda bekletmek, pakete yolculuk sırasında bulaşmış olabilecek haşere yumurtalarına karşı işe yarayan bir önlemdir.
Yağlı ruşeym ve kuruyemiş yağı içerdikleri için tam buğday, badem ve ceviz unları beyaz una göre çok daha çabuk acılaşır; bunları buzdolabında tutmak ve kısa sürede tüketmek gerekir; keskin, eskimiş yağı andıran bir koku aldığınızda un dönmüş demektir. Ezber kısa: tarifin istediği tipi seçin, protein oranına bakın, gramla ölçün ve unu kapalı kapta saklayın. Bir unu diğerinin yerine bire bir koymak ise en sık yapılan ve en çok malzeme çöpe attıran hatadır.
No Comment! Be the first one.